Mây lang thang
Đồng Nai: Nạn khai thác khoáng sản diễn ra tràn lan và ngày càng phức tạp
Đồng Nai có nguồn tài nguyên khoáng sản khá dồi dào nhất là loại khoáng sản đất, đá, cát phục vụ ngành xây dựng. Tuy nhiên vì nguồn lợi nhuận mang lại rất lớn nên ngoài các trường hợp khai thác trái phép vẫn có không ít trường hợp có giấy phép nhưng cố tình khai thác vượt quá độ sâu và khối lượng cho phép. Thậm chí nhiều tổ chức cá nhân còn núp bóng dự án của Nhà nước để làm trái.
Theo báo cáo của Liên đoàn Bản đồ địa chất Miền Nam, Đồng Nai là tỉnh có nguồn khoáng sản đa dạng, trữ lượng tương đối lớn. Cụ thể, tổng trữ lượng đá xây dựng dưới lòng đất dự báo hơn 2.946 triệu m3, lớn nhất trong các tài nguyên dưới đất; đất sét khoảng 543 triệu m3; cát dưới lòng sông và hồ Trị An khoảng 19 triệu m3, cát trong lòng đất với trữ lượng hơn 80 triệu m3. Mặc dù không đóng góp lớn cho nguồn thu ngân sách nhưng hoạt động khai thác khoáng sản đã đáp ứng nhu cầu xây dựng hạ tầng của Đồng Nai, TP.HCM và một số tỉnh miền Tây; góp phần bình ổn giá vật liệu xây dựng khu vực.
Sạt lở nghiêm trọng tại dự án “chống sạt lở” tại huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai.
Từ nhiều tháng qua, một quả đồi đất bên Quốc lộ 20 (QL20), thuộc ấp Phú Lâm 3, xã Phú Sơn (huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai) nằm trong dự án chống sạt lở do UBND tỉnh Đồng Nai cấp phép cho Công ty Minh Minh Đạt làm chủ đầu tư đã trở thành một đại công trường khai thác đất.
Chỉ trong thời gian ngắn, quả đồi vốn có triền đất thoai thoải, nơi người dân trồng cây đã bị đào thành vách đứng cao hàng chục mét, toang hoác hầm đất gây nguy cơ sạt lở, đe dọa nhiều ngôi nhà dân bên dưới. Chiều 21/3, chỉ một cơn mưa ngắn đã làm hàng trăm khối đất đã sạt lở gây ảnh hưởng đến các phương tiện tham gia giao thông trên QL20.
Ông Nguyễn Hữu Ký, Chủ tịch UBND huyện Tân Phú cho biết, nhiều năm qua, khu đồi tại khu vực ấp Phú Lâm 3 (xã Phú Sơn) đã bị lấy đất trái phép và có dấu hiệu sạt lở gây nguy hiểm cho một số hộ dân dưới chân đồi. UBND huyện đã đề xuất UBND tỉnh thực hiện dự án chống sạt lở để đảm bảo an toàn cho người dân và giao thông trên QL20. Sau đó, Công ty Minh Minh Đạt xin thực hiện dự án này theo hình thức xã hội hóa. Tuy nhiên, doanh nghiệp này lại lợi dụng việc được giao thực hiện dự án chống sạt lở để khai thác đất đá và gây ra sự cố sạt lở. Hiện nay huyện và các ngành chức năng đã phát hiện nhiều vi phạm, nên đã chỉ đạo dừng thi công công trình để buộc Công ty Minh Minh Đạt thực hiện đúng thiết kế dự án.
Phó giám đốc Sở TN-MT Đồng Nai Nguyễn Ngọc Hưng cho biết theo Luật Khoáng sản năm 2010, những nguồn tài nguyên chưa cấp phép khai thác đều giao cho UBND cấp huyện quản lý, giám sát.
Do chưa có biện pháp thu gom xử lý nước mưa, mỗi khi mưa, nước chảy kéo theo bùn đất tràn ra đường, ảnh hưởng đến phương tiện tham gia giao thông. Công ty cũng chưa có biện pháp xử lý bụi khi thực hiện dự án. Với việc thi công sai thiết kế, dự án chống sạt lở này đang có nguy cơ gây sạt lở nặng nề hơn nữa.
Không chỉ núp bóng các dự án mà hàng trăm lò gạch đã được cấp phép sản xuất, và mỗi năm sử dụng hàng triệu khối đất sét nguyên liệu. Tuy nhiên, địa phương lại không có quy hoạch vùng nguyên liệu đất sét để sản xuất gạch. Anh N., một chủ lò sản xuất gạch nung ở xã Xuân Hòa (huyện Xuân Lộc) cho biết, để có nguyên liệu sản xuất, mỗi năm anh phải mua dự trữ hàng trăm ngàn khối đất sét. Chỉ tay về phía khối đất dự trữ trong khuôn viên lò gạch cao như quả đồi, anh N. cho biết, đất này được anh mua từ nhiều nguồn, tại địa phương và cả từ các vùng khác đưa đến. “Người ta đào từ ruộng, hay đồi, có thể là lấy trái phép, hoặc là thông qua các dự án đào hồ nuôi trồng thủy sản… và việc cung ứng nguyên liệu đóng gạch đều phải thông qua một số đầu nậu tại địa phương”- anh N., nói.
Gần đây, Phòng Cảnh sát Môi trường Công an tỉnh Đồng Nai phối hợp với Công an huyện Xuân Lộc đã bắt quả tang nhiều cá nhân đang tổ chức khai thác đất trái phép ở khu vực khu vực Đồi Môn (ấp 1, xã Xuân Tâm) để cung cấp nguyên liệu cho các lò gạch. Trung bình mỗi đêm các đối tượng đã vận chuyển hơn 70 xe đất, tương đương khoảng 700m3 đất.
Theo đánh giá của UBND tỉnh Đồng Nai, hiện đang xảy ra tình trạng đơn vị khai thác đất lợi dụng việc xin cải tạo mặt bằng nhưng lại vận chuyển đất đi tiêu thụ để thu lợi; khai thác trái phép hoặc giấy phép hết hạn nhưng vẫn tiếp tục khai thác; khai thác không đúng theo thiết kế được phê duyệt…
Tăng cường kiểm tra, xử lý khai thác khoáng sản không phép
Trên địa bàn tỉnh hiện có tổng cộng 47 dự án khai thác khoáng sản còn hiệu lực; trong đó, có 46 dự án khai thác khoáng sản thuộc nhóm vật liệu xây dựng (đá xây dựng, đá ốp lát, đất xây dựng, sét gạch ngói, vật liệu san lấp, Puzơlan) và 1 dự án khai thác nước khoáng. Không có dự án khai thác làm giàu khoáng sản; dự án chế biến, tinh chế khoáng sản rắn; dự án tuyển, làm giàu đất hiếm, khoáng sản có tính phóng xạ.
Đại diện lãnh đạo Sở TN-MT cho rằng, mặc dù các sở, ban, ngành, địa phương xử lý rất quyết liệt các trường hợp khai thác khoáng sản trái phép, tuy nhiên, hoạt động bơm hút cát trái phép; khai thác đất, đá trên đất nông nghiệp vẫn xảy ra. Các đối tượng khai thác cát trái phép thường lợi dụng đêm khuya, khu vực giáp ranh các địa phương để thực hiện hành vi. Nhiều trường hợp xin cải tạo đất nông nghiệp để khai thác đất, đá dưới lòng đất trái phép; tận thu khoáng sản dưới ao, hồ. Sở TN-MT cho rằng, các ban, ngành, nhất là lực lượng công an, giao thông và UBND các địa phương cần giám sát chặt chẽ việc khai thác, vận chuyển, kinh doanh khoáng sản.
Ông Ngô Đức Vượng, Phó trưởng phòng TN-MT H.Trảng Bom cho biết, trên địa bàn huyện có trường hợp người dân xin giấy phép cải tạo đất nông nghiệp nhưng thực tế khai thác đá tảng. Theo ông Vượng, việc người dân xin cải tạo đất thu hồi vật liệu trên đất nông nghiệp là cần thiết, nhưng phần lớn không có phương án cải tạo đất làm tăng màu mỡ cho đất, nâng cao hiệu quả sản xuất mà chỉ chú trọng việc san gạt, thu hồi vật liệu dôi dư. Ông Vượng kiến nghị Sở NN-PTNT, Sở TN-MT chủ trì, phối hợp với các ngành, địa phương thẩm định phương án cải tạo theo đề nghị của các hộ gia đình để vừa tạo thuận lợi cho canh tác nông nghiệp vừa tránh tình trạng khai thác khoáng sản trái phép.
Ông Nguyễn Hữu Thành, Phó chủ tịch UBND H.Nhơn Trạch cho rằng, để kiểm soát hoạt động khai thác cát, Công an huyện đã phối hợp với Phòng TN-MT huyện thành lập 1 tổ công tác và 1 trạm kiểm soát sát bờ sông thường xuyên tuần tra, giám sát khai thác và kinh doanh bãi cát dọc sông Đồng Nai đoạn gần cầu cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây thuộc xã Long Tân. Ngoài ra, lực lượng Cảnh sát đường thủy thuộc Công an tỉnh cũng lập 1 chốt kiểm soát ngay khu vực “điểm nóng” xã Long Tân. Tuy nhiên, do địa bàn nhiều sông, giáp ranh với TP.HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu; các đối tượng khai thác cát manh động, cử người theo dõi, đánh chìm phương tiện khi bị phát hiện nên vẫn xảy ra khai thác cát trái phép.
Tại buổi làm việc với Sở TN-MT, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Tiến Dũng cho rằng, Đồng Nai có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú nhưng nếu không quản lý khai thác hiệu quả thì vừa lãng phí vừa gây hậu họa cho môi trường. Theo Chủ tịch UBND tỉnh, hiện nhiều khu, cụm công nghiệp đã được phê duyệt nhưng chưa triển khai xây dựng hạ tầng, nhiều khu công nghiệp có chủ trương mở rộng quy mô. Bên cạnh đó, hàng loạt dự án lớn đang và sắp triển khai như: đường cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây mở rộng, các đường cao tốc Bến Lức - Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu, Dầu Giây - Phan Thiết, đường vành đai 3, sân bay Long Thành; các công trình, dự án trọng điểm của tỉnh cũng có nhu cầu lớn về vật liệu san lấp, vật liệu xây dựng. Do đó, Sở TN-MT, UBND các địa phương phải tham mưu cấp phép thăm dò, quản lý việc khai thác hiệu quả. Sử dụng tiết kiệm nguồn tài nguyên khoáng sản, quan tâm bảo vệ và phục hồi môi trường sau khai thác.